Doc.

EUROPA NOSTRA: DOCUMENTOS

CARTA DO PATRIMONIO VERNÁCULO CONSTRUÍDO (1999)
Ratificada pola 12ª Asemblea Xeral en México, en outubro de 1999

INTRODUCIÓN

O Patrimonio Tradicional ocupa un privilexiado lugar no afecto e cariño de todos os pobos. Aparece como un resultado característico e atractivo da sociedade. Móstrase aparentemente irregular e non obstante ordenado. É utilitario e ó mesmo tempo posúe interese e beleza. É un lugar de vida contemporánea e, á súa vez, unha lembranza da historia da sociedade. É tanto o traballo do home como a creación do tempo. Sería moi digno para a memoria da humanidade se se tivese coidado en conservar esa tradicional harmonía que constitue a referencia da súa propia existencia.

O Patrimonio Tradicional ou Vernáculo construído é a expresión fundamental da identidade dunha comunidade, das súas relacións co territorio e, asemade, a expresión da diversidade cultural do mundo.

O Patrimonio Vernáculo construído constitúe o modo natural e tradicional en que as comunidades produciron o seu propio hábitat. Forma parte dun proceso continuo, que inclúe cambios necesarios e unha continua adaptación como resposta ós requirimentos sociais e ambientais. A continuidade desta tradición vese ameazada en todo o mundo polas forzas da homoxeneización cultural e arquitectónica. Como esas forzas poden ser controladas é o problema fundamental que debe ser resolto polas distintas comunidades, así como polos gobernos, planificadores e por grupos multidisciplinares de especialistas.

Debido a esa homoxeneización da cultura e da globalización socio-económica, as estruturas vernáculas son, en todo o mundo, extremadamente vulnerables, e enfróntanse a serios problemas de obsolescencia, equilibrio interno e integración.

Cómpre, por tanto, como ampliación á Carta de Venecia, establecer principios para o coidado e protección do noso Patrimonio Vernáculo.

CONSIDERACIÓNS XERAIS

1. Os exemplos do vernáculo poden ser recoñecidos por:

-Un modo de construír emanado da propia comunidade.

-Un recoñecible carácter local ou rexional ligado ó territorio.

-Coherencia de estilo, forma e aparencia, así como o uso de tipos arquitectónicos tradicionalmente establecidos.

-Sabedoría tradicional no deseño e na construción, que é transmitida de maneira informal.

-Unha resposta directa ós requirimentos funcionais, sociais e ambientais.

-A aplicación de sistemas, oficios e técnicas tradicionais de construción.

2. O éxito na apreciación e protección do patrimonio vernáculo depende do apoio da comunidade, da continuidade de uso e o seu mantemento.

3. Gobernos e autoridades deben recoñecer o dereito de todas as comunidades a manter o seu modo de vida tradicional e a protexelo a través de todos os medios posibles, tanto legais como administrativos e financeiros e legalo ás xeracions futuras.

PRINCIPIOS DE CONSERVACIÓN

1. A conservación do Patrimonio Vernáculo construído debe ser levada a cabo por grupos multidisciplinares de expertos, que recoñezan a inevitabilidade dos cambios, así como a necesidade do respecto á identidade cultural establecida dunha comunidade.

2. As intervencións contemporáneas en edificios, conxuntos e asentamentos vernáculos deben respectar os seus valores culturais e o seu carácter tradicional.

3. O tradicional atopase só en ocasións representado por estruturas singulares. É mellor apreciado e conservado polo mantemento e preservación dos conxuntos e asentamentos de carácter representativo en cada una das áreas.

4. O Patrimonio Vernáculo construído forma parte integral da paisaxe cultural e esta relación debe ser, como tal, tida en consideración no transcurso dos programas de conservación e desenvolvemento.

5. O Patrimonio Vernáculo non só obedece ós elementos materiais, edificios, estruturas e espazos, senón tamén ó modo en que é usado e interpretado pola comunidade, así como ás tradicións e expresións intanxibles asociadas ó mesmo.

LIÑAS DE ACCIÓN

1. Investigación e documentación

Calquera intervención material nunha estrutura vernácula debe ser precedida dun completo análise da súa forma e organización, antes de comezar os traballos. Esta documentación debe localizarse nun arquivo de acceso público.

2. Asentamentos e paisaxe

A intervención nas estruturas vernáculas debe ser implementada sempre e cando respecte e manteña a integridade dos conxuntos de edificios e asentamentos, así como a súa relación coa paisaxe e outras estruturas.

3. Sistemas tradicionais de construción

A continuidade dos sistemas tradicionais de construción, así como dos oficios e técnicas asociadas co Patrimonio Vernáculo, son fundamentais como expresión do mesmo e esenciais para a restauración de ditas estruturas. Tales técnicas deben ser conservadas e legadas ás futuras xeracións, mediante a educación e formación de artesáns e construtores.

4. Substitución de partes ou elementos

As intervencións que respondan lexitimamente ás demandas do uso contemporáneo deben levarse a cabo mediante a introdución de técnicas e materiais que manteñan un equilibrio de expresión, aparencia, textura e forma coa estrutura orixinal.

5. Adaptación

A adaptación e reutilización das estruturas vernáculas debe ser levada a cabo de modo que respecten a integridade da súa configuración, sempre que sexa compatible cos niveis de habitabilidade desexados. Cando se conserve a continua utilización de formas vernáculas, un código ético pode servir á comunidade como pauta de actuación.

6. Cambios e período de intervención

Os cambios ó longo do tempo deben ser considerados como parte integrante do Patrimonio Vernáculo. Polo tanto, a vinculación de todas as partes dun edificio a un só período histórico non será normalmente obxectivo dos traballos sobre arquitectura vernácula.

7. Educación e difusión

Para conservar os valores do legado tradicional, os gobernos, autoridades, grupos e organizacións deben poñer énfase no seguinte:

-Programas educativos para conservadores, sobre os principios do patrimonio tradicional.

-Programas de especialización para asistir ás comunidades no mantemento dos sistemas

tradicionais de construción, así como dos oficios correspondentes.

-Programas de información que promovan a conciencia colectiva da cultura autóctona, en

especial a das novas xeracións.

-Promoción de redes rexionais de arquitectura vernácula para o intercambio de

experiencias e especialistas.

CIAV :
Madrid, 30 de xaneiro de 1996
Jerusalem, 28 de marzo de 1996
Mikkeli, 26 de febreiro de 1998
Santo Domingo, 26 de agosto de 1998.

ICOMOS :
Stockholm, 10 de setembro de 1998

CARTA DE VENECIA (1964)

CARTA INTERNACIONAL SOBRE A CONSERVACIÓN
E A RESTAURACIÓN DE MONUMENTOS E
CONXUNTOS HISTÓRICO-ARTÍSTICOS

II Congreso Internacional de Arquitectos e
Técnicos de Monumentos Históricos, Venecia 1964

Aprobada por ICOMOS en 1965

“Cargadas dunha mensaxe espiritual do pasado, as obras monumentais dos pobos seguen sendo no día de hoxe a testemuña viva das tradicións seculares. A humanidade, que cada día toma máis conciencia da unidade dos valores humanos, consideraos como un patrimonio común, e de cara ás xeneracións futuras, recoñécese solidariamente responsable da súa salvagarda. Debe transmitilos en toda a riqueza da súa autenticidade.

Polo tanto, é esencial que os principios que deben presidir a conservación e a restauración dos monumentos sexan establecidos de común acordo e formulados nun plan internacional deixando que cada nación coide de asegurar a súa aplicación no marco da súa propia cultura e tradicións.

Dándolle unha primera forma a estes principios fundamentais, a Carta de Atenas de 1931 contribuíu ó desenvolvemento dun vasto movemento internacional, traducido principalmente nos documentos nacionais, e na actividade do ICOM e da UNESCO e na creación, por esta última, dun Centro internacional de estudos para a conservación dos bens culturais. A sensibilidade e o espíritu crítico vertidos sobre problemas cada vez máis complexos e máis sutís, achegan o momento de reexaminar os principios da Carta co fin de profundizar neles e de ensanchar o seu contido nun novo documento. En consecuencia, o II Congreso Internacional de Arquitectos e de Técnicos de Monumentos Históricos, reunido en Venecia do 25 o 31 de maio de 1964, aprobou o siguinte texto:

DEFINICIÓNS

Artígo 1º – A noción de monumento histórico comprende a creación arquitectónica illada así como o conxunto urbano ou rural que dá testimonio dunha civilización particular, dunha evolución significativa, o dun acontecemento histórico. Refírese non só as grandes creacións senón tamén as obras modestas que foron adquirindo co tempo unha significación cultural.

Artígo 2º – A conservación e restauración de monumentos constitúe unha disciplina que abarca todas as ciencias e todas as técnicas que poidan contribuir ó estudio e a salvagarda do patrimonio monumental.

Artígo 3º – A conservación e restauración de monumentos tende a salvagardar tanto a obra de arte como a testemuña histórica.

CONSERVACIÓN

Artígo 4º – A conservación de monumentos implica primeramente a constancia no seu mantemento.

Artígo 5º – A conservación de monumentos resulta sempre favorecida pola súa dedicación a unha función útil á sociedade; tal dedicación é por suposto desexable pero non pode alterar a ordenación ou decoración dos edificios. Dentro destes límites é onde se debe concebir e autorizar os acondicionamentos esixidos pola evolución dos usos e costumes.

Artígo 6º – A conservación dun monumento implica a dun marco a súa escala. Cando o marco tradicional subsiste, éste será conservado, e toda construcción nova, toda destrucción ou calquer arranxo que puidera alterar as relacións entre os volúmes e as cores, será desbotada.

Artígo 7º – O monumento é inseparable da historia de que é testemuña e do lugar no que está ubicado. En consecuencia, o desplazamento de todo ou parte dun monumento non pode consentirse nada mais que cando a salvagarda do monumento o esixa ou cando razóns dun grande interese nacional ou internacional o xustifiquen.

Artígo 8º – Os elementos de escultura, pintura ou decoración que son parte integrante dun monumento sólo poden ser separados cando esta medida sexa a única viáble para asegurar a súa conservación.

RESTAURACIÓN

Artígo 9º – A restauración é unha operación que debe ter un carácter excepcional. Ten como fin conservar e revelar os valores estéticos e históricos do monumento e fundaméntase no respeito á esencia antiga e ós documentos auténticos. O seú límite está alí onde comenza a hipótesis: no plano das reconstitucións baseadas en conxeturas, todo traballo de complemento recoñecido como indispensable por razóns estéticas ou técnicas aflora da composición arquitectónica e levará a marca do noso tempo. A restauración estará siempre precedida e acompañada dun estudio arqueolóxico e histórico do monumento.

Artígo 10º – Cando as técnicas tradicionais se mostran inadecuadas, a consolidación dun monumento pode ser asegurada valéndose de todas as técnicas modernas de conservación e de construción cuxa eficacia fose demostrada con bases científicas e garantida pola experiencia.

Artígo 11º – As valiosas aportacións de todas as épocas na edificación dun monumento deben ser respetadas, posto que a unidade de estilo non é un fin a conseguir nunha obra de restauración. Cando un edificio presenta varios estilos superpostos, a desaparición dun estadio subxacente non se xustifica máis que excepcionalmente e baixo a condición de que os elementos eliminados non teñan apenas interés, que o conjxunto posto ó descuberto constitúa unha testemuña de alto valor histórico, arqueolóxico ou estético, e que o seu estado de conservación se xuzgue suficiente. O xuízo sobre o valor dos elementos en cuestión e a decisión das eliminacións a efectuar non poden depender únicamente do autor do proxecto.

Artígo 12º – Os elementos destinados a reemprazar as partes inexistentes deben integrarse armoniosamente no conxunto, distinguíndose claramente das orixinais, co fin de que a restauración non falsifique o documento artístico ou histórico.

Artígo 13º – Os engadidos non deben ser tolerados en tanto que non respeten todas as partes interesantes do edificio, o seu trazado tradicional, o equilibrio da súa composición e as súas relacións co medio ambiente.

LUGARES MONUMENTAIS (CONXUNTOS HISTÓRICO-ARTÍSTICOS)

Artígo 14º – Os lugares monumentais deben ser obxecto de atencións especiais ó fin de salvaguardar a súa integridade e de asegurar o seu saneamento, tratamento e realce. Os traballos de conservación e de restauración que neles sexan executados deben inspirarse nos principios enunciados nos artígos precedentes.

EXCAVACIÓNS

Artígo 15º – Os traballos de excavacións deben levarse a cabo de acordo coas normas científicas e coa “Recomendación que define os principios internacionais á aplicar en materia de excavacións arqueolóxicas” adoptada pola UNESCO en 1956.

O mantemento das ruínas e as medidas necesarias para a conservación e proteción permanente dos elementos arquitectónicos e dos obxetos descubertos deben estar garantidos. Ademáis, emplearánse todos os medios que faciliten a comprensión do monumento descuberto sen desnaturalizar o seu significado.

Calquer traballo de reconstrución deberá, sen embargo, excluírse a priori; sólo a anastilosis pode terse en conta, e decir, a recomposición das partes existentes pero desmembradas. Os elementos de integración serán sempre recoñecibles e constituirán o mínimo necesario para asegurar as condicións de conservación do monumento e restablecer a continuidade das súas formas.

DOCUMENTACIÓN E PUBLICACIÓN

Artígo 16º – Os traballos de conservación, de restauración e de excavación irán sempre acompañados da elaboración dunha documentación precisa, en forma de informes analíticos e críticos, ilustrados con debuxos e fotografías. Todas as fases do traballo de desmontaxe, consolidación, recomposición e integración, así como os elementos técnicos e formais identificados ó longo dos traballos, serán alí consignados. Esta documentación será depositada nos archivos dun organismo público e posta á disposición dos investigadores; recoméndase a súa publicación”.

A destrucción do litoral galego_Greenpeace

POL Cantabria

POL Rede de camiños e sendas do litoral

Ley_7_2008_ProteccionPaisaje_Galicia

PPG15

PROXECTO COMUNITARIO DE RECUPERACIÓN DUNHA CETARIA

bases_ari_boletin.pdf