Actuacións temerarias en Rinlo

Artigo de opinión en Vida Socio- Política de Ribadeo

“Ás Portas de Rinlo” de Fernando Páez. Exposición no Refectorio do Museo Provincial de Lugo. Do 12 ó 29 de novembro do 2009.

Imaxes para a sobrevivencia

“Nous entrons dans l’avenir à reculons”

(“Entramos no futuro de recúas“)

Paul Valéry

Na Mariña de Lugo perdura un angosto porto natural, con sabor primitivo e arcaico. Varado nas rochas da desembocadura do “río pequeno” que dá nome ó lugar, o casarío medieval do antigo Porto de Meyrengos oriéntase ó poñente ó abeiro do nordés e das vagas de mar que soben o Areal río arriba. Oculto e protexido polo desnivel do acantilado, o núcleo pasou desapercibido ó viaxeiro despistado que atravesaba a Rasa polo linde da estrada nacional paralela á costa. Para atopalo era necesario coñecer a cartografía antiga e desviarse á altura do barrio de San Xillao, a cinco quilómetros de Ribadeo, cara ó mar.

A pista estreita e rectilínea desemboca nunha ampla praza circular. Esta Praza do Campo de aire festivo e popular con casas dunha planta non é o centro nin o principio da vila senón o epílogo moderno do núcleo antigo, reliquia histórica do que foron os nosos núcleos mariñeiros, onde todo o mundo se dedicaba á pesca e ás hortas. Un labirinto pechado de casas e congostras no que a medida que nos imos adentrando temos a sensación de desprendernos do presente e pasearnos cos ollos abertos pola historia, como se o tempo fose un espazo ou o pasado un lugar.

Estas fotografías de rostros, paisaxes e oficios, realizadas por Fernando Páez os seis primeiros meses do ano 2009, recollen con sutileza esta atmosfera estraña e atemporal empapada de soidade e desamparo. O gusto do fotógrafo pola representación silenciosa do paso do tempo (“Incursións”, 2005) e o pulso para captar o inenarrable seguen intactos neste novo traballo e dan como resultado un persoal rexistro etnolóxico do lugar e dos hábitos de vida propios das xentes de Rinlo, unha tribo de orixes incertas e rexo carácter que habita dende antigo esta paisaxe providencial de resonancias míticas.

O artista retrata os veciños en actitude estoica ás portas das súas casas e nos límites do espazo transitado dos cantís, capturando a súa ineludible e modesta existencia diaria. As imaxes austeras, melancólicas e naturalistas son tanto unha homenaxe ás persoas e a natureza portentosa que os protexe e alimenta como unha reflexión sobre a sinxela e heroica relación que o mundo tradicional é capaz de establecer co medio que habita e constrúe. O artista capta a resonancia poética desta existencia e conmóvenos coa representación do máis humilde, inhóspito ou extravagante, marcas da elusiva identidade do lugar.

Retratos directos e instintivos que falan da natureza humana, a súa aura singular, e o seu lugar no tempo e na historia. Paisaxes que nos ofrecen unha visión especulativa, non estereotipada, do xeito vernáculo de “habitar” e “construír”. Mirando estas fotografías de Páez é fácil sentir a forza da paisaxe viva e creadora que xorde da vigorosa interacción da mente, o corpo e o lugar e espertar o desexo de que perdure. Ademais do valor documental e reivindicativo do local a mostra quere ser unha chamada de atención ante a perda do sentido do habitar do home moderno, consecuencia do posicionamento ideolóxico que reduce o hábitat humano a un mero valor de cambio suxeito ás leis da oferta e a demanda do mercado.

“Ás portas de Rinlo” forma parte da iniciativa cidadá “A prol de Rinlo BIC” que promove a protección e declaración de Rinlo un Ben de Interese Cultural de Galicia. O nome responde tanto á forma como Páez enfoca a difícil tarefa de achegarse ó lugar como á sensación de asedio e inminencia que campea sobre o seu futuro. A intención é resaltar a singularidade e os valores patrimoniais característicos de Rinlo a través da mirada atenta e sensible da arte, reivindicando o valor do vernáculo e da paisaxe histórica. O fin que nos alenta é o de promover a causa da súa conservación, concienciando ós cidadáns da importancia de valorar e protexer o propio.

Agradecemos ó Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia o patrocinio da exposición, e á Deputación de Lugo o financiamento desta publicación que recolle, ademais das vinte fotografías que se mostraron en Ribadeo, Santiago e Lugo, trinta instantáneas máis de Páez formando este fantástico repositorio de imaxes sobre o Rinlo insólito e fráxil que a tantos nos encanta e seduce. A protección e declaración de Rinlo un Ben de Interese Cultural pode ser o primeiro paso para a súa salvagarda, un cambio de actitude cara a xestión responsable do territorio e os entornos tradicionais nos que vivimos. A oportunidade de construír un futuro sen perdermos o sentido e o significado do pasado.

Carlota Eiros, arquitecta.

nota de prensa_museo_exposición e catálogo_Ás portas de Rinlo

“Fóra de Lugar” artigo de opinión en CERNA nº 59 sobre a “Ruta das Cetareas”

FÓRA DE LUGAR

sentenza Rinlo 2009

Anulación da lizenza polo TSXG

Fernando Páez_Praza da Quintana_Santiago

INVITACIÓN SEDE_Ás Portas de Rinlo

25/10/2009. Galicia Hoxe

Decorado melancólico

A exposición Ás portas de Rinlo, composta por fotografías de Fernando Páez, está aberta na sala do Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, na praza da Quintana. Aparecen persoas que están esperando por algo, por alguén ou por ninguén, por nada. Vale a pena esperar? Que é o que esperan? Son personaxes cheos de forza e colorido, como se existise algunha relación entre a arquitectura e as artes escénicas. Son seres extravagantes porque viven nun lugar calquera do mundo. Son raros e divertidos porque están esperando que se produza un trebón ou un temporal de aire e neve. Collen percebes, van á misa a confesar os pecados ou esperan o carteiro na porta das súas casas. Que sentido ten a espera?

Coas súas roupas, coas súas poses e coas súas miradas, estes veciños de Rinlo conforman un decorado melancólico. Emily Dickinson era tímida e salvaxe. A xardiñería, a floricultura e a horticultura foron paixóns que non a abandonarían ata o final da súa vida. As fotos desta exposición, aberta ata o 30 de outubro en Compostela, impresionan pola súa sincera sinxeleza. As persoas fotografadas teñen unhas presenzas fortemente marcadas, teatrais. A escenografía de Rinlo é unha paisaxe que deberíamos amar, gardar e respectar. Somos un pobo de cristais rotos e serenidade de pedra.

Lupe Gómez. Poeta e escritora.

Noticia Web COAG

Rinlo no Forte de San Damián

RINLO, UNA JOYA EN PELIGRO

lunes, 24 de agosto de 2009. Vida socio-política en Ribadeo.

Los efectos del turismo mal enfocado y dirigido a la especulación se han cargado impunemente y en muy pocos años toda la costa barreirense. Ese hermoso rincón de la costa, que permaneció virgen hasta los años sesenta, fue invadido por un turismo desaforado, de consecuencias irreversibles que, como una imparable vaga de mar que se dirige hacia el oriente, inundó y sometió toda esa costa a los caprichos de la especulación. Una vaga de mar que sigue presionando amenazante la costa ribadense, que se ha salvado hasta el momento, y que amenaza con tragarse a nuestra mejor joya, Rinlo, en la que nuestros políticos acaban de descubrir  una mina para saciar en ella sus necesidades electorales.

Rinlo, con su arquitectura popular marinera, la villa mejor conservada de la costa gallega, es una reliquia histórica de lo que fueron nuestros puertos en el pasado reciente. Nacido a la sombra de un pequeño refugio natural formado por el río de San Julián, sirvió de refugio a través de los siglos a los esforzados marinos que encontraban en el mar su forma de vida. Y así nació y así se conserva, inalterable, este hermoso rincón, testimonio de la forma de vida de nuestros antepasados. Sus callejuelas, con sus casitas nacidas en el escarpado acantilado, la idiosincrasia de sus vecinos, hombres curtidos en mares lejanos y sus mujeres, ejemplo de supervivencia en soledad y de lucha en el trabajo diario de sus huertas, son el testimonio de unos valores y de una vida, inexistente hoy en otros rincones, que piden ser protegidos.

Tanto por los inminentes peligros que se ciernen sobre este pequeño puerto marinero como por lo que puede afectar a la forma de vida de esa pequeña comunidad que lo integra, creemos que es urgente poner en marcha sistemas de protección capaces de evitar que esta joya desaparezca de nuestro entorno, como desaparecieron otras de forma irreparable.

La exposición celebrada entre los días 20 y 30 de agosto en el Fuerte de San Damián, en Ribadeo, titulada “As Portas de Rinlo”, fue un exponente de primer orden de los valores etnográficos de este pueblo y de sus gentes. Unos retratos que expresaban la autenticidad de quien se expone en su cotidianidad junto a la puerta de su casa, sin ninguna reserva, ante la barrera simbólica que se establece a través de la puerta de entrada a la intimidad de su hogar. Su finalidad no fue otra que tratar de concienciar a los vecinos, así como a las instituciones y autoridades, sobre la urgente necesidad de preservar lo que de auténtico y singular mantiene aún este pueblo. Pretender acallar o ignorar la voz de su promotora, la arquitecta Carlota Eiros, que lleva años entregada a la lucha por la protección de Rinlo, no es más que un entreguismo al fenómeno de la especulación en aras de conveniencias personales. Carlota Eiros, prácticamente avecindada hace más de dos años en Rinlo, junto con un grupo de incondicionales amantes de este histórico pueblo están trabajando y luchando de forma abnegada y empeñados desde hace ya tiempo en conseguir el máximo modelo de protección para Rinlo, que no es otro que lograr que sea reconocido y declarado como Bien de Interés Cultural (BIC). La única protección posible capaz de preservar esta villa de las ávidas miradas de los especuladores de turno y aún de aquellos que por ignorancia aspiran a un falso progreso y engañoso bienestar que acaba destruyendo lo mejor que tenemos.

El futuro de Rinlo está en peligro. Para que Rinlo pueda seguir existiendo en estos tiempos de rápidos cambios que atravesamos y en los no menos difíciles que se avecinan es preciso dedicarle los más apropiados y más delicados cuidados. Hacen falta personas que, como Carlota Eiros, colaboren con su esfuerzo para proteger este espacio, frágil y fácilmente destruible. Personas que no cedan embaucados ante ciertos dudosos proyectos, sean de Costas o de otras administraciones, sin antes repensarlos y analizarlos con serenidad antes de que sea demasiado tarde para lamentarse. Y mismo he sido testigo (sirva como ejemplo de que no siempre la autoridad -el cargo- es garantía de acierto) de cómo un muy famoso arquitecto de Madrid, en las reformas que se hicieron en la catedral de Mondoñedo en los años sesenta, eliminó sin necesidad y sólo por ignorancia los hermosos rasgos del gótico cisterciense de que estaba dotada.

Ignorar la contribución del gobierno local a la conservación de Rinlo sería una injusticia. Ahí está para demostrarlo el Área de Rehabilitación Integrada (ARI) con el que se le dotó. Pero una mayor protección, como la de la categoría BIC, establecida por la Ley 8/1995 de 30 de octubre, encargada de proteger, conservar y difundir los bienes más notables de Galicia, como los conjuntos históricos o lugares de interés etnográficos, etc., por lo que lucha Carlota, proporcionaría una mayor y definitiva protección en el futuro sobre los criterios relativos a la conservación de las fachadas, pavimentación de calles, mantenimiento de la estructura urbana y la silueta paisajística, así como mayores recursos económicos y humanos para futuros proyectos.

La declaración de BIC para Rinlo ayudaría a tomar conciencia del valor del paisaje y a protegerlo de la presión de la cultura consumista dominante. Porque la arquitectura tradicional y el paisaje significan calidad de vida y de bienestar. Proporcionaría, además, las herramientas necesarias para su protección impidiendo la pérdida de su carácter original, como desgraciadamente pasó con otras villas marineras de nuestra costa gallega. Ha llegado la hora de la verdad para las autoridades locales. Suya es la palabra.-

José Mª Rodríguez.

http://cargadoiro.blogcindario.com/2009/08/00253-rinlo-una-joya-en-peligro.html

Rinlo. Barrio da Ribeira

FOTO; FERNANDO PÁEZ

O barrio da Ribeira no 2007 antes das obras veciñais de recuperación

conveniovivenda fachadas rinlo

Suárez anuncia que vecinos …

plan de pintura 2007

A prol de Rinlo BIC

Exposición na Galería Sargadelos

Panel no IX Congreso Internacional de Estudos Galegos

Flyer: a prol de Rinlo BIC

FOTO_HIXINIO FLORES RIVAS

Arrasando coa Rasa

Artigo de opinión publicado en La Comarca del Eo o 19/04/2009

A Demarcación de Costas de Lugo acaba de presentar á exposición pública o proxecto de construción denominado “Ruta de las Cetáreas de Rinlo”. Ata o momento a publicidade mediática filtrada á prensa falaba do Paseo das Cetarias en Rinlo. Este cambio léxico resulta revelador das intencións do proxecto. Se a palabra paseo tiña connotacións humanas de recreo, tranquilidade e desfrute, esta imaxe desaparece no momento en que introducimos o concepto de mobilidade. Ruta implica movemento e transitoriedade e as similitudes coa Ruta das Praias ou das Catedrais é inevitable.

As cetarias de Rinlo intentan ser incorporadas ó paquete turístico de usar e rodar que duns anos a esta parte está transformando negativamente a Rasa. Praias e cantís en estado natural sufriron un proceso de artificialización sen precedentes na Mariña. Quilómetros de costa virxe como as Catedrais, Remior, As Pasadas, Rinlo ou Arealonga foron urbanizadas con presupostos millonarios seguindo a moda dos paseos marítimos. Hoxe podemos afirmar que, a aplicación da lei 22/1988 de 28 de xullo de Costas, nacida para reordenar o espazo litoral fortemente urbanizado e degradado pola especulación urbanística mediterránea iniciada nos anos 1960 e 1970, favoreceu en moitos tramos da costa virxe de Lugo intervencións “urbanizadoras” totalmente contrarias ó espírito conservacionista da Lei.

O proxecto da Ruta das Cetarias pretende agora retocar e empaquetar a Corbeira, Penacín e A Freita, 1.160 metros lineais de costa natural protexida na que se atopan importantes vestixios arqueolóxicos do pasado industrial de Galicia. Unha vez mais, lugares significativos corren o risco de seren redeseñados en non-lugares, é dicir, transformados en algo mediocre, sen estilo, edulcorado e prostituible. As cetarias serán un punto mais no recorrido, un ben de consumo para unha sociedade móbil e amorfa facilmente manipulable e condenada a contentarse coa instantánea fotográfica e a oferta de experiencias vacuas sen ningún contido anímico e cultural.

Como se explica na memoria, este proxecto parte dunha petición do Concello ó Servicio provincial de Costas, para arranxar o camiño das Cetarias. O mesmo alcalde desfaise en eloxios para o proxecto e recoñece unha íntima colaboración cando declara á prensa que este é un traballo feito con “moita discreción” entre o Concello e Costas. Esta petición non parece procedente cando este camiño foi estragado pola escavación e carrexamento de 50.000 m³ de terreo protexido polo LIC das Catedrais, para a instalación da piscifactoria de Acuinor S.L. da cal é representante Ramón Alvarez-Cascos. Entendemos que é a propia empresa a que debe restituír o camiño (pois para iso se pagan unhas taxas ó Concello no momento de solicitar a licenza) e non o Ministerio de medio Ambiente con cargo ós cartos públicos.

Este inocente achegamento do Concello a Costas resulta enganoso e evidentemente é a escusa para desenvolver operacións de mais envergadura. Os desaxustes entre as grandes expectativas creadas nas reiteradas declaracións á prensa polo Concello nos últimos meses e a realidade que se pode entrever no proxecto de construción en exposición pública ata o día 11 de abril, provoca ante todo pesadume e unha profunda desazón. Pesadume ó comprobar o pouco esmero, atención e empatía do proxecto co lugar que se traduce nun proxecto técnico mediocre que manipula a paisaxe con fins moi discutibles dende o punto de vista ético e estético. Desazón ante o papanatismo municipal de non saber discernir e valorar as calidades do lugar e potencialas apropiadamente.

A Ruta das Cetarias é un exemplo paradigmático de desgoberno local, procaz en intervencións desafortunadas nas que invariablemente sempre priman os gustos persoais e os intereses políticos do alcalde sobre os criterios técnicos e culturais. Á luz dos acontecementos podemos entender agora a teimosa oposición persoal do alcalde Fernando Suaréz a proxectos mais holísticos iniciados pola Consellería de Cultura. Sen dúbida o recoñecemento e declaración de Rinlo Ben de interese Cultural como Conxunto etnográfico e a redacción do Plan Especial, matizaría moito este proxecto de intervención e a utilización que se está a facer do patrimonio natural e cultural de Rinlo.

As cetarias, pola súa escala construtiva, integración co medio natural e importancia na economía local durante o século XX, poden considerarse vestixios do pasado tecnolóxico e produtivo galego susceptibles de seren catalogadas e incluídas dentro do patrimonio cultural de Galicia. Segundo a Lei 8/1995 de 30 de outubro, do Patrimonio Cultural de Galicia correspóndelle ás administracións públicas un papel fundamental en relación coa protección, conservación e difusión do patrimonio cultural. Sabendo isto, podemos afirmar que o Concello está faltando ás súas funcións de defensa e salvagarda do patrimonio cultural de Galicia ó permitir unha intervención que subestima descaradamente estes valores, nun momento en que a Consellería de Cultura tramita a solicitude de declaración de BIC para o conxunto de Rinlo e o seu contorno.

A animadversión municipal á protección patrimonial de Rinlo e a falta de coordinación entre a administración estatal –Medio Ambiente– e autonómica –Cultura– tradúcese nun proxecto “baleiro” que se serve de obxectivos puramente retóricos que nunca chegan a ser desenvolvidos no texto. Estes: 1.-A recuperación e posta en valor que inclúe a demolición dalgunhas construcións de pequena entidade. 2.-A creación dun sendeiro peonil. 3.-A incorporación de grandes superficies de terreo ó D.P.M.T. e 4.- A utilización de materiais autóctonos. Empecemos polo primeiro. Na escasísima documentación do proxecto, o primeiro que chama a atención é a deslocalización. Recuperación e posta en valor, de que? É ese “que” o obxecto que debera ser estudado. En todo o proxecto de 331 páxinas, o espazo dedicado á Memoria son 9 páxinas, 5 delas totalmente irrelevantes. Falta unha análise da interrelación dos elementos naturais e culturais presentes na zona, de feito este é un proxecto que podería situarse a quilómetros de distancia xa que o lugar desaparece totalmente do mapa. A costa de Rinlo é unha representación topográfica a escala 1:3000, sen referencias locais, sen nomes propios, sen tradición. Ademais da deshumanización do lugar, no proxecto sorprende a falta de documentación histórica, xeográfica, tipolóxica, ou arqueolóxica que fundamente a reflexión teórica previa á recuperación e posta en valor autentica e sincera.

A pesar da falta de investigación e documentación básica que aportaría un coñecemento valioso e necesario do lugar antes de actuar sobre el, a demarcación de Costas de Lugo presenta un proxecto de construción acabado que mide e valora obras de escavación, expropiación, demolición e construción de grande envergadura. Para valorar estas obras é necesario estudar a medición e o presuposto xa que a documentación gráfica, escasa e a unha escala insuficiente (1:3000), non describe todas as intervencións presupostadas, algo inaudito nun proxecto estatal que se di de construción. A impresión xeral é de estupor xa que o proxecto incorpora unha inxente cantidade de documentos técnicos obrigatorios para o visado do proxecto, a licenza de obras, e a contratación dos traballos formalmente correctos pero repetitivos, imprecisos e moitas veces irrelevantes, moi evidente na memoria e en capítulos do estudo de impacto ambiental.

Á medida que analizamos o documento o estupor dá paso á indignación ó descubrir incoherencias e ocultacións inaceptables nun documento técnico redactado por un organismo oficial. Sen entrar na enumeración de todos os errores gramaticais, desconexións léxicas e repeticións, hai lapsus de coñecemento difíciles de explicar como cando se di que un dos obxectivos é a “recuperación de las cetareas, al objecto de divulgar y dar a conocer a un gran número de personas, el conocimiento de los CETÁCEOS (mamiferos adaptados a la vida acuatica) y de la flora terrestre y marina de la zona”, ou cando se fala de “rehabilitar con mampuestos” el muelle primitivo de Rinlo, obra inconcibible e imposible de xustificar nunha intervención de recuperación medioambiental dado que o peirao primitivo era o mesmo Areal da Ribeira na desembocadura do pequeno río que lle dá nome o lugar. Erros de omisión, non menos graves, ocultan novos usos como o da CAFETERIA sen vistas, que se pretende instalar dentro do recinto da terceira cetaria cunha zona de xogos e terraza, nunha nova construción de 85 metros cadrados sen o proxecto técnico obrigatorio. Un proxecto arquitectónico competente integraría esta cafetería noutro lugar , nunca dentro da cetaria.

A lectura das medicións da partida primeira de movementos e acondicionamento do terreo descobre que o primeiro obxectivo da actuación aparentemente inofensivo como a “demolición de edificacións de pequena entidade” oculta unha agresión directa ó patrimonio cultural –obliterado como xa dixemos do documento. Costas demole o transformador, elimina as pequenas intervencións feitas nos cantís para poder poñer en explotación estas piscinas naturais e pica os píos e sistema de bombeo da edificación da terceira cetaria levantada en 1964. É dicir, a intervención atenta directamente contra construcións patrimoniais que exemplifican uns procesos produtivos que xorden a finais do século XIX e se desenvolven durante todo o século XX e que hoxe merecen formar parte do patrimonio industrial galego, pola súa especial significación na historia local. O transformador é un elemento singular relacionado co pasado industrial das instalacións que, antes de destruírse, podería albergar novos usos relacionados por exemplo, co desfrute e observación da riqueza ornitolóxica do lugar.

O ámbito da actuación ocupa unha extensa area de 92.532 metros cadrados pertencente ó núcleo tradicional de Rinlo, onde se pescaba, tendían as redes e labraban patacas e na que, dada a configuración natural da costa, durante o século XX se levantaron tres impresionantes cetarias cunhas mínimas instalacións nos Ollos naturais para comercializar o marisco da zona a toda España. Manter a idiosincrasia deste apartado paraíso frecuentado por fotógrafos, biólogos, ornitólogos, artistas, surfistas, pescadores, e paseantes debería ser o obxectivo prioritario do goberno local e estatal.

A pesar do abandono, ou se cadra por esta mesma razón, a zona transmite un sentimento de liberdade, emoción e aventura non exenta de perigo pola bravura do mar e as fracturas dos cantís. Poñer en valor este tipo de zonas é un proxecto difícil que require moito mais esforzo e competencia da demostrada. Na axenda cultural do estado non esta a recuperación da paisaxe cultural Galega e evidentemente o goberno local, dominado polos estereotipos e valores da cultura de masas, demostra non estar preparado para esta empresa. Este proxecto beneficiaríase moito da participación e o asesoramento de organismos culturais e dun cambio de actitude. Un concurso público sen dúbida atraería moita atención e debate cultural con solucións interesantes e innovadoras que actuarían de contrapeso.

A creación dun sendeiro peonil é o segundo obxectivo do proxecto. A obra tal e como está plantexada implica funestos cambios totalmente antiecolóxicos. A peonalización implica que 1.160 metros lineais do camiño da costa existente redeséñanse con formigón e xunta de céspede cun ancho de 4 metros. Este tipo de novo pavimento, utilizado noutros paseos da Mariña, é incomodo e intransitable para os minusválidos, bicicletas e moi perigoso para os maiores. Claro está que a estrada tal e como é na actualidade podería ser compatible cunha beirarrúa para os viandantes e cun carril para bicicletas, pero o Servicio de Costas ten outros plans. Ó peonalizarse este vial de 4 metros, o tráfico desvíase polo pista de terra da concentración parcelaria que atravesa unha rica zona agrícola en terreos protexidos que vai dende a Freita ata a Corbeira. Este desvío implica asfaltar a pista de terra e o asalto e asedio da Freita, unha zona de gran riqueza ornitolóxica aínda utilizada na actualidade pola xente de Rinlo para apacentar os animais, plantar productos de horta, recoller as barcas e a maquinaria agrícola e gardar a leña, os aveños, as ovellas, os cabalos e as galiñas.

A nova estrada asfaltada, a senda peonil de formigón e o paseo marítimo construído o ano 2002 conflúen  no novo aparcamento da Freita colocado estratexicamente en terreos de man común, xunto a primeira Cetaria. A inapropiada colocación fronte ó mar do novo aparcadoiro e o desvío do tráfico nunha zona etnográfica sensible non é senón outra mostra mais da inconsciencia e desprezo cara ó núcleo de Rinlo e os seus valores patrimoniais. A incompatibilidade de usos é evidente e o estrago que supón a colocación do aparcadoiro na primeira liña de costa debera ser obvia para os planeadores. A chegada de turismo masivo a esta zona traerá ruído e caos no que agora é un lugar apracible e de traballo, e creará unha greta que acabara separando a Rinlo dunha zona de lecer e cultivos que pertence ó seu pasado pesqueiro e agrario. Esta actuación nas vías de comunicación despraza claramente o etnográfico en detrimento do turismo de caravana e autobuses, ó que está enfocado este tipo de intervención estereotipada e acrítica que nos queren impoñer. Toda esta zona privilexiada pola súa riqueza cinexética, produtividade agraria a unhas magnificas vistas da fachada marítima do núcleo e da Rasa costeira será paulatinamente esmagada e fagocitada polo turismo de masas previa expropiación forzosa, tal e como sucedeu e esta a suceder nas Catedrais.

Fundamentalmente o proxecto e todas as obras de modificación que nel se programan responden o obxectivo número tres apuntado na memoria. Esta é unha expropiación forzosa das parcelas das cetarias e pequenas hortas que durante anos se cultivaron a carón destas cetarias para convertelas en terreos controlados e explotados polo Estado. Curiosamente os terreos incorporados ó dominio público marítimo terrestre son todos terreos protexidos pola propia lei de Costas que ademais están dentro da rede natura 2000, e do LIC das Catedrais. Durante séculos estes terreos foron coidados e mantidos no seu estado natural polos veciños de Rinlo e así chegaron ata hoxe para seren transitados e desfrutados por todos os que a eles se achegan Son espazos minimamente humanizados ligados ó pasado agrícola, pesqueiro e industrial de Rinlo e polo tanto unha pequena lección da historia de Galicia. En mans do estado, impersoal e autoritario, as cetarias só son ferramentas manipulables e útiles para xustificar uns gastos en nome do ben común.

En total exprópianse 23.077,12 metros cadrados de terreo natural, dos cales 11.141 metros cadrados son hortas produtivas que o proxecto “recupera e pon en valor” mediante o seu “asilvestramento a toxos” (máis autóctonos cás patacas para os autores do proxecto). Sen embargo, a finca de 25.000 metros cadrados propiedade de Ramón Alvárez-Cascos, na que se pretende instalar unha piscifactoría que representa unha ameaza real para o equilibrio medioambiental da zona non se inclúe no ámbito de actuación, a pesar de estar ó lado da segunda cetaria de Penacín. Curiosamente esta parcela non se representa nos planos, non se fotografía e por suposto non se rexenera.

O Ministerio de Medio Ambiente pretende gastar 3.700.000 euros dentro do programa de sostibilidade da Costa nunha intervención indiferente, corrosiva e uniformizadora da paisaxe natural. O modelo estatal pretende substituír á paisaxe tradicional que nos identifica e arroupa, nunha operación de control e limpeza histórica sen xustificación posible. 25.041 metros cadrados de manto natural van ser terraplenados para prover novas vías de comunicación, aparcadoiros no borde costeiro e espazos urbanizados nas cetarias. Sobre os cantís do borde costeiro paviméntanse 680 metros lineais de areón, e nas cetarias pretenden trazar 1.064 metros lineais de sendeiros de “pizarra gris” recortada e plantar 10.025 metros cadrados de céspede en substitución da flora autóctona. En total colócanse nas fincas da segunda e terceira cetaria 210 metros lineais de “barandilla” de madeira de pino e 342 metros lineais de “barandilla” de aceiro.

 

A construción de novos viais e a peonalización do “Camín da Costa” supón asfaltar 870 metros lineais de pistas de terra, e formigonar 1.160 metros lineais no borde marítimo. Os aparcadoiros na zona agraria da Freita e a Outra Banda formigonan 1.775 metros cadrados. En total unha superficie de 13.776 metros cadrados serán asfaltados e formigonados con diferentes acabados. So en movementos de terreo e cimentación de viais o Ministerio gastará 533.744,25 euros, a quinta parte do presuposto total da intervención. A esta partida hai que sumar 629.501,73 euros destinados á pavimentación destes viais e dos anexos de nova construción destinados a cafetería e instalacións varias. E dicir, o Ministerio de Medio Ambiente gasta 1.163.245,98 euros, case a metade do presuposto, só en obras de urbanización (pala e formigón). Isto é significativo é ilustra o tipo de intervención que se pretende levar a cabo.

O capítulo de estruturas inclúe a reconstrución dos muros de cerramento e a reconstrución dos valados das hortas nas que se gastan 258.168 euros, dos cales 132.984 € destínanse á reconstrución dos valados das horta ¡que se plantaran a toxos! A memoria recoñece o valor etnográfico dos valados pero ignora o paredón das comportas da terceira cetaria. Incriblemente, este capítulo de estruturas abarca catro partidas nas que comprobamos que non esta incluída a restauración do muro de contención da terceira cetaria que evidentemente se pretende deixar caer, sen dubida algo programado e consciente que entra dentro da política de limpeza cultural do proxecto. A encriptación das partidas e insufrible aínda para aqueles familiarizados co lugar e cos programas informáticos. Elimínase na partida de demolición o entramado de formigón é non está claro que tipo de estrutura pretenden para a partida de “entablado” á que dedican varias medicións sen especificar realmente como facer ese entaboado ou mesmo como van evitar a súa destrución ó colapsar o muro de contención.

A partida da restauración de todos os edificios tradicionais é insignificante e non supera os 300.000 € incluíndo todas as partidas de consolidación, cubertas e carpintería. Sen embargo para o entorno e o capítulo final de varios o presuposto é de 359.921 € . Este capítulo prové toda a parafernalia identificativa destas intervencións: varandas de madeira, areas recreativas con plantación de grandes superficies de céspede, plataformas de madeira, bancos e mesas, randeas, fontes de aceiro, luminarias, carteis. Por último e sen ánimo de sermos exhaustivos, pois cremos que queda suficientemente claro o tipo de intervención de que se trata, no capítulo de fontanería atopamos unha partida para a compra e instalación de tres acuarios de metacrilato de 5 metros de longo por 1 de fondo e 2 de alto para os que se destinan 200.000 euros. Sorprendentemente non queda claro na medición que obras de rehabilitación se farán no edificio de 490 metros cadrados de superficie xa que non localizamos ningunha partida coas dimensións reais do edificio, (agás a demolición dos 16 píos interiores) nin tampouco ningunha referencia ó uso do edificio, a viabilidade destes acuarios domésticos e o mantemento da instalación. En total gástanse 431.676,27 euros en instalacións de fontanería e electricidade, partida evidentemente desorbitada nun entorno natural.

Recapitulando, 2 millóns de euros dos 2.594.222,97 euros do presuposto de execución material e dicir 4/5 partes do presuposto gástanse na “pavimentación”, “decoración” e “instalacións”da zona para facela accesible e usable ó turismo de masas. Para aqueles que coñecemos a zona e asistimos atónitos á frankensteinización do bordo natural da Rasa, a lectura atenta do proxecto desvela que se trata unha vez mais de destruír e momificar os vestixios tradicionais e superpoñer os mesmos “arreos e cachivaches” urbanos que se repiten ata a saciedade por toda a costa da Mariña. A intervención redúcese basicamente a obras de fomento de gran tonelaxe e a correspondente redecoración ó gusto dos “novos xestores”. Unha intervención que non garda ningunha relación co entorno inmediato e si cun proceso de colonización e negocios a grande escala.

Falta unha aproximación fenomenolóxica ó lugar que permita unha intervención sensible, respectuosa e sensata. Un proxecto que valore o lugar polo que é e non polo seu valor de cambio. Tristemente para Rinlo, o proxecto deixa ó descuberto a incompetencia municipal para dirixir o proxecto cara ós intereses locais e pérdese en propostas e fantasías irreais, contraditorias e totalmente disparatadas. A introdución de novos usos turísticos e etnográficos publicitados polo Concello na prensa local como a pesca sen morte na Cetaria da Freita ou unha especie de acuarios na terceira cetaria da Corbeira, equiparada (!) coa Casa dos Peixes da Coruña exemplifican perfectamente o disparate municipal.

A lectura atenta móstranos que o “etnográfico” dificilmente se pode soster –limitándose á recuperación de valados e muros e á colocación dos tres acuarios domésticos de dimensións exiguas. A conservación dos muros é irrelevante no momento en que se expropian as hortas e se plantan a toxos, e que dicir da colocación das tres piscinas de metacrilato incluídas no capítulo de Fontanería. Querer pasar isto por unha posta en valor do patrimonio popular e unha referencia para o turismo familiar e educativo é bochornoso. A etnografía é a descrición dun pobo, e dos seus costumes, e ningún dos novos usos e actuacións propostas nos edificios son tradicionais nin pretenden conservar e continuar a tradición cultural interrompida.

A pesca sen morte non é tradicional, os acuarios de cristal propostos non son dende logo tampouco tradicionais nas cetarias de Rinlo. O céspede nas cetarias ou os toxos nas hortas tampouco son etnográficos e moito menos as toneladas de cemento e asfalto previstas para facilitar o atraque turístico na zona. De que sirve un cuarto obxectivo como o de utilizar materiais autóctonos ¿acaso é iso garantía da calidade do deseño ou da adecuación da proposta? ou simplemente –invocar a palabra “autóctono” ou “etnográfico” fai mais sostible unha actuación nefasta que fai auga por todos os lados. O proxecto do Ministerio de Medio Ambiente é antiambiental. Fáltalle o know-how da comunidade tradicional. Un lugar non se expropia, non se terraplena nin se reconstrúe con máquinas e cachivaches como propón este proxecto oficial. A paisaxe vaise modelando ó longo dos anos e das xeracións que van deixando nela a súa pegada, é a man humana a que imprime escala e carácter á paisaxe e isto é o que debemos conservar e manter para desfrute de todos.

O proxecto da Ruta das Cetarias é un crime paisaxístico. Un lugar natural, aberto, suxestivo, espiritual e significativo vai sufrir unha desnaturalización innecesaria e obscena. O proxecto sometido á exposición pública é un documento imbuído dunha filosofía profundamente antiecolóxica que intenta disimular con palabras politicamente correctas. Para os que cremos que a harmonía do home e a natureza é a única vía para a supervivencia do home neste planeta, a consolidación deste proxecto “desarrollista” –que tan ferventemente desexa e promove o alcalde de Ribadeo– suporá unha grave falta de responsabilidade medioambiental e un exemplo máis de “desgoberno do público” tal e como o define Alejandro Nieto.

Carlota Eiros, arquitecta . 07/04/2009

 

——————————————————————————————————————

ALEGACIÓN:”RUTA DE LAS CETAREAS DE RINLO”

Ó MINISTERIO DE MEDIO AMBIENTE MEDIO RURAL Y MARINO

SERVIZO PROVINCIAL DE COSTAS DE LUGO

Dona Carlota Eiros García, arquitecta colexiada, actuando en nome e representación da “ASOCIACIÓN CULTURAL RINLO BAI”, con NIF- G27393925. Tendo coñecemento do anuncio publicado polo Ministerio de Medio Ambiente no Boletín Oficial da Provincia de Lugo, nº 061 do 16 de marzo do 2009, polo que se somete á información pública o proxecto subscrito polo Servizo Provincial de Costas de Lugo que define a execución das obras da denominada “RUTA DE LAS CETÁREAS DE RINLO, T.M. DE RIBADEO (LUGO)” e se concede un prazo de 20 días para formular alegacións por escrito comparece e

DI:

Consideramos moi loable por parte da Demarcación de Costas a boa disposición e interese en reparar os danos ocasionados pola acción dos homes e do tempo nas cetarias de Rinlo, e queremos crer na sincera vontade de acometer unha recuperación e posta en valor conservacionista e respectuosa con este patrimonio natural e cultural.

Tamén entendemos que o proxecto presentado define, a criterio dos autores do proxecto, todas as actuacións de forma clara e completa ós obxectivos que perseguen.

E polo tanto, despois dunha lectura atenta dos documentos que compoñen o proxecto, a partir da experiencia profesional e o coñecemento do medio, considerámonos na obrigación de facer as seguintes

OBSERVACIÓNS:

Rinlo é un enclave pintoresco inextricablemente unido a un contorno natural de gran valor ecolóxico e antropolóxico. Un casarío vernáculo homoxéneo e compacto con magníficos exemplos de arquitectura popular, indiana, modernista e racionalista, elementos etnográficos singulares e 3 cetarias naturais discretamente integradas na paisaxe que constitúen un exemplo destacado de arqueoloxía industrial ilustrativa dun episodio importante da historia de Galicia do século XX.

Circunstancias en principio adversas ó avance económico, conxelaron o desenvolvemento de Rinlo nun estadio hoxe afortunadamente recuperable dende o punto de vista patrimonial. A discreción do enclave fóra das RUTAS principais, o carácter autárquico, rústico e inaccesible do núcleo así como a inexistencia de praias de area mantivo a Rinlo fóra da presión urbanística e do turismo de masas.

As administracións estatal, autonómica e local teñen o deber e responsabilidade de valorar, coidar e xestionar o patrimonio herdado, sen negarlles ós que nos sucedan o pracer, inspiración e sabedoría do coñecemento histórico e natural. Este patrimonio natural e cultural, unha vez esgotados os recursos mariños que propiciaron o asentamento primitivo de Rinlo, parece estar chamado a ser a fonte de recursos necesaria para a recuperación vital que o núcleo de Rinlo necesita.

A Consellería de Cultura en virtude do artigo 9 da Lei 8/1995, do 30 de outubro, de Patrimonio Histórico de Galicia, apreciando e valorando a singularidade e rareza do núcleo e o seu contorno e preocupada polo seu estado de decaemento físico e económico, tramita nestes momentos a solicitude de declaración de RINLO Ben de Interese Cultural na categoría de Lugar Etnográfico. Esta valoración abrirá paso á protección e á redacción dun Plan Especial, documento necesario e imprescindible para a salvagarda deste patrimonio único e vulnerable.

A Asociación entende que a recuperación e posta en valor das cetarias ten que ir ó unísono coa recuperación patrimonial do núcleo de Rinlo e os vestixios arqueolóxicos do seu contorno. A recuperación e posta en valor do patrimonio non é unha tarefa fácil e require unha visión holística baseada en estudos previos feitos con rigor que analicen os aspectos xeográficos, históricos, arqueolóxicos, tipolóxicos, sociais e económicos,do ámbito concreto de intervención.

Non cremos que a redacción dun “proxecto de construción” da envergadura do que se pretende levar a cabo en Rinlo, o denominado como “Ruta das cetarias”, que abrangue 92.532 metros cadrados de borde marítimo e afecta directamente á vida dos Rinlegos e ó seu futuro, se deba deixar só nas mans de técnicos enxeñeiros coa colaboración “discreta” do goberno local. Coidamos que o proxecto é incompleto e non está documentado como debería estar un proxecto deste tipo, o que deriva nunha aproximación de tipo “desarrollista” contraria ós obxectivos ambientalistas e etnográficos que se di perseguir.

Ignoramos se a falta de estudo e aprecio pola historia e os vestixios culturais da zona, a falta de estudo topográfico e referencias locais, a inexistente valoración do impacto social e viabilidade deste proxecto no núcleo de Rinlo é froito da inconsciencia ou da deliberada intención de limpeza histórica e reestruturación do territorio con fins comerciais que a lectura atenta do proxecto evidencia.

Rinlo non necesita incorporarse a ningunha RUTA de turismo de masas, rutas que a Demarcación de Costas de Lugo tan teimudamente se empeñou en establecer na Mariña de Lugo, pavimentando e desnaturalizando quilómetros de costa virxe. É prioritario, primeiro e antes de nada, protexer o Lugar (e non só a costa) e redactar un PLAN ESPECIAL que asegure a necesaria coordinación, oportunidade e excelencia das obras que necesita a zona para acadar unha recuperación e posta en valor “autentica”, para uso e desfrute de todos.

Por todo o cal, pasamos a facer as seguintes

ALEGACIÓNS

1. Que se paralice o Proxecto de construción da Ruta das Cetarias de Rinlo tal e como está concibido, por ser totalmente contrario ás directrices medioambientais que debe promover o Ministerio de Medio Ambiente.

1. Que se redacte un novo Proxecto de recuperación e posta en valor das Cetarias de Rinlo dende unha filosofía ambientalista de respecto e valoración do lugar, e conservacionista con relación ó patrimonio construído

1. Que se teña en conta os apartados de Recuperación do patrimonio cultural vinculado á costa e o de Estudo e investigación para o coñecemento e innovación na xestión da costa que o Ministerio de Medio Ambiente tamén contempla entre os seus obxectivos estratéxicos.

1. Que non se ignore o traballo da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural para dotar a Rinlo da protección e axudas dun BIC e se estableza unha colaboración aberta e fluída entre as diversas administracións (en particular, da estatal coa autonómica e local), de maneira que se coordinen os traballos de documentación e investigación, e de redacción e implementación do novo Proxecto.

Rinlo a 7 de abril de 2009

A/A SERVIZO DE COSTAS DE LUGO, DEMARCACIÓN DE COSTAS DO ESTADO EN GALICIA

Ronda da Muralla 131, 27001 Lugo

RUMBO A PEOR

A fonte de Xuncos era un palimpsesto que nos permitia ler unha páxina importante da nosa historia, a de principios do século XX, cando Galicia progresaba e melloraba grazas ó impulso benefactor dos filántropos indianos. Don Jesús Murias quixo darlle cultura ó seu pais natal, Rinlo, financiando a construcción da Escola e tamen comodidades como a traída de augas e esta fonte de Xuncos, ou os lavadoiros do Pardo e da Areosa.

A fonte era unha obra sinxela feita coas técnicas vernáculas, paredada en pedra e caleada, discreta na sua colocación, e útil, pois a ela continúan indo diariamente moitos veciños coller a auga para beber. Na súa humildade non lle faltaba nin lle sobraba nada. A pátina do tempo sobre unha fina argamasa de cal perfectamente carbonatada e decorada con pigmentos de almagre e azul cobalto dáballe dignidade e para aqueles coa sensibilidade necesaria permitíalles retroceder no tempo e imaxinar.

Hoxe toda a poesía evocadora do paso do tempo, a intención benefactora, a habilidade manual, o decoro, destreza e urbanidade doutra época foron borradas do rexistro histórico por cuestión de programa político, ignorancia e mal gusto.Un acto máis de terrorismo patrimonial promovido dende o Concello e, mentres tanto, o pleno aproba un ARI para Rinlo….